ఇసుక నేలపై జ్ఞాన సామ్రాజ్యం – ఇజ్రాయెల్ అభివృద్ధి ప్రస్థానం

జ్ఞానమే అభివృద్ధికి ప్రధాన పెట్టుబడి

ప్రకృతి ప్రసాదించిన వనరులు ఒక దేశ అభివృద్ధికి పునాదులు వేస్తాయి. అయితే ఆ పునాదులపై భవిష్యత్తును నిర్మించేది మానవ మేధస్సు, విజ్ఞానం, పరిశోధన, సాంకేతిక పరిజ్ఞానం. సహజ వనరులు పరిమితంగా ఉన్నప్పుడు వాటిని సమర్థంగా వినియోగించుకుంటూ, ఎదురయ్యే సవాళ్లను అవకాశాలుగా మలుచుకునే సామర్థ్యం ఒక దేశ ప్రగతికి దిశానిర్దేశం చేస్తుంది. ఈ కోణంలో ఇజ్రాయెల్ అభివృద్ధి ప్రస్థానం ప్రపంచం దృష్టిని ఆకర్షిస్తోంది.

ఇజ్రాయెల్ అభివృద్ధి నమూనాలో విద్యకు, పరిశోధనకు, నైపుణ్యాభివృద్ధికి ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. విశ్వవిద్యాలయాలు, పరిశోధనా సంస్థలు, పారిశ్రామిక రంగం మధ్య ఏర్పడిన అనుసంధానం నూతన ఆవిష్కరణలకు మార్గం సుగమం చేసింది. వ్యవసాయం, వైద్యం, సమాచార సాంకేతికత, రక్షణ సాంకేతికత, జల నిర్వహణ వంటి రంగాల్లో పరిశోధన ఫలితాలను ఆచరణలోకి తీసుకురావడంపై దృష్టి సారించింది. శాస్త్రవేత్తలు, ఇంజినీర్లు, పారిశ్రామికవేత్తలు, ప్రభుత్వ సంస్థలు సమన్వయంతో పనిచేసే వ్యవస్థ ఆ దేశ సాంకేతిక సామర్థ్యాన్ని విస్తరించడంలో తోడ్పడింది.

విద్యను ఉద్యోగ సాధనకు అవసరమైన అర్హతగా మాత్రమే పరిమితం చేయకుండా, సమాజం ఎదుర్కొనే సమస్యలకు పరిష్కారాలు చూపగల జ్ఞానంగా మలచడం ఈ ఆలోచనా విధానంలో కీలకాంశం. ఒక ప్రాంతంలో నీటి కొరత ఏర్పడితే అందుకు తగిన సాంకేతిక పరిష్కారాలను అభివృద్ధి చేయడం, వ్యవసాయ దిగుబడులు తగ్గితే పంటలపై పరిశోధన ద్వారా కొత్త మార్గాలను అన్వేషించడం, భద్రతా సవాళ్లు ఎదురైనప్పుడు సమాచార సేకరణతోపాటు ఆధునిక రక్షణ వ్యవస్థలను రూపొందించడం ఈ దృక్పథానికి ఉదాహరణలు.

పరిశోధన రంగంలో ప్రభుత్వ విధానాలు, ప్రైవేటు పెట్టుబడులు, అంతర్జాతీయ భాగస్వామ్యాలు పరస్పరం ప్రభావం చూపాయి. అమెరికా–ఇజ్రాయెల్ మధ్య శాస్త్ర, సాంకేతిక సహకారం అనేక దశాబ్దాలుగా కొనసాగుతోంది. వ్యవసాయ పరిశోధనకు సంబంధించి ఇరు దేశాలు 1978లో ద్వైపాక్షిక వ్యవసాయ పరిశోధన, అభివృద్ధి నిధి (BARD)ను ఏర్పాటు చేశాయి. శాస్త్రీయ పరిశోధన, వ్యవసాయ సాంకేతికత, వాతావరణ మార్పులకు అనుగుణమైన పరిష్కారాల అభివృద్ధిలో ఈ సహకారం కీలక పాత్ర పోషిస్తోంది.

ఒక దేశం ఆవిష్కరణలకు కేంద్రంగా ఎదగాలంటే ప్రతిభావంతులైన వ్యక్తులు ఉండటంతోపాటు, వారి ఆలోచనలను ప్రయోగాలుగా, ప్రయోగాలను ఉత్పత్తులుగా, ఉత్పత్తులను ప్రజలకు ఉపయోగపడే సేవలుగా మార్చగల వ్యవస్థ అవసరం. ఇజ్రాయెల్ సాంకేతిక రంగం అభివృద్ధిని పరిశీలించినప్పుడు ఈ సంస్థాగత సమన్వయం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.

యుద్ధాల నీడలో భద్రతా వ్యవస్థ

ఇజ్రాయెల్ చరిత్రను ప్రాంతీయ యుద్ధాలు, భద్రతా సవాళ్ల నుంచి వేరు చేసి చూడలేం. 1948లో ఆధునిక ఇజ్రాయెల్ రాజ్యం ఏర్పడిన అనంతరం ఈజిప్ట్, జోర్డాన్, సిరియా, ఇరాక్, లెబనాన్‌లతో దాని సంబంధాలు యుద్ధాలు, ఉద్రిక్తతలు, దౌత్య చర్చల మధ్య కొనసాగాయి. 1967 ఆరు రోజుల యుద్ధంలో ఇజ్రాయెల్ ఈజిప్ట్, జోర్డాన్, సిరియా ఆధీనంలోని విస్తారమైన భూభాగాలను స్వాధీనం చేసుకుంది. సినాయ్ ద్వీపకల్పం, గాజా, వెస్ట్ బ్యాంక్, తూర్పు జెరూసలేం, గోలాన్ హైట్స్‌కు సంబంధించిన పరిణామాలు మధ్యప్రాచ్య రాజకీయాలను దీర్ఘకాలంగా ప్రభావితం చేశాయి. 1973లో ఈజిప్ట్, సిరియా దళాలు ప్రారంభించిన యుద్ధం ఇజ్రాయెల్ భద్రతా వ్యవస్థకు తీవ్రమైన పరీక్షగా నిలిచింది.

ఈ యుద్ధాలు ఇజ్రాయెల్‌లో రక్షణ రంగానికి అధిక ప్రాధాన్యం ఏర్పడటానికి చారిత్రక నేపథ్యాన్ని అందించాయి. సైనిక శిక్షణ, సమాచార సేకరణ, నిఘా, గగనతల రక్షణ, ఆధునిక ఆయుధ వ్యవస్థల అభివృద్ధి వంటి రంగాల్లో దేశం నిరంతరం పెట్టుబడులు పెట్టింది. అయితే సైనిక విజయాలను మాత్రమే అభివృద్ధికి కొలమానంగా తీసుకుంటే చరిత్రలోని సమగ్ర చిత్రాన్ని అర్థం చేసుకోలేం. యుద్ధాల వల్ల ప్రాణాలు కోల్పోయిన సైనికులు, పౌరులు, నిరాశ్రయులైన కుటుంబాలు, తరతరాలుగా కొనసాగుతున్న సామాజిక గాయాలు కూడా ఆ చరిత్రలో అంతర్భాగాలే.

1948 యుద్ధం సందర్భంగా లక్షలాది పాలస్తీనీయులు తమ నివాస ప్రాంతాల నుంచి పారిపోవడం లేదా బహిష్కరణకు గురికావడం పాలస్తీనా చరిత్రలో “నక్బా”గా గుర్తించబడింది. 1967 యుద్ధం అనంతరం వెస్ట్ బ్యాంక్, తూర్పు జెరూసలేం, గాజా ప్రాంతాలకు సంబంధించిన ఆక్రమణ, భూభాగాల హక్కులు, పాలస్తీనా ప్రజల స్వయంపాలన వంటి అంశాలు అంతర్జాతీయ చర్చల్లో కీలకంగా కొనసాగుతున్నాయి. అందువల్ల ఇజ్రాయెల్ భద్రతా ఆందోళనలను పరిశీలించే సమయంలో పాలస్తీనా ప్రజల హక్కులు, మానవతా పరిస్థితులు, అంతర్జాతీయ చట్టానికి సంబంధించిన అంశాలను కూడా సమాన గంభీరతతో పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి.

ఇజ్రాయెల్ విదేశీ గూఢచార సంస్థ మొసాద్ (Mossad) దేశ భద్రతకు అవసరమైన సమాచార సేకరణ, అంతర్జాతీయ స్థాయిలో నిఘా, రహస్య కార్యకలాపాల్లో కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది. ఆధునిక భద్రతా వ్యవస్థల్లో గూఢచార సమాచారం, సాంకేతిక నిఘా, సమాచార విశ్లేషణ, నిర్ణయాధికారుల మధ్య సమన్వయం అత్యంత ప్రాధాన్యం సంతరించుకున్నాయి. అదే సమయంలో రహస్య కార్యకలాపాలపై ప్రజాస్వామ్య పర్యవేక్షణ, చట్టపరమైన పరిమితులు, మానవ హక్కుల పరిరక్షణ కూడా ముఖ్యమైన అంశాలు.

అమెరికాతో ఇజ్రాయెల్‌కు ఉన్న వ్యూహాత్మక సంబంధాలు దాని రక్షణ సామర్థ్యాన్ని బలోపేతం చేశాయి. అమెరికా కాంగ్రెస్‌కు సంబంధించిన కాంగ్రెషనల్ రీసెర్చ్ సర్వీస్ నివేదిక ప్రకారం, 2025 మే నాటికి రెండో ప్రపంచ యుద్ధం అనంతర కాలంలో అమెరికా నుంచి అత్యధిక మొత్తంలో సమీకృత విదేశీ సహాయం పొందిన దేశంగా ఇజ్రాయెల్ నిలిచింది. ఆ నివేదికలోని లెక్కల ప్రకారం, 1946–2025 మధ్య ద్వైపాక్షిక సహాయం, క్షిపణి రక్షణ నిధులు కలిపి సుమారు 174.97 బిలియన్ అమెరికన్ డాలర్లు నమోదయ్యాయి. అందువల్ల ఇజ్రాయెల్ సైనిక, సాంకేతిక సామర్థ్యాలను అర్థం చేసుకోవాలంటే ఆ దేశ అంతర్గత కృషితోపాటు అమెరికా నుంచి లభించిన దీర్ఘకాలిక సహకారాన్ని కూడా పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి.

నీటి ప్రతి బిందువులో విజ్ఞానం

శుష్క వాతావరణం, నీటి లభ్యతలో ప్రాంతీయ అసమానతలు ఇజ్రాయెల్ వ్యవసాయానికి, పట్టణాభివృద్ధికి సవాళ్లను సృష్టించాయి. ఈ పరిస్థితులను ఎదుర్కొనేందుకు నీటి వినియోగ సామర్థ్యాన్ని పెంచడం, సాగునీటిని నియంత్రితంగా అందించడం, నీటి శుద్ధి, పునర్వినియోగానికి ప్రాధాన్యం ఇవ్వడం వంటి చర్యలు అభివృద్ధి విధానాల్లో భాగమయ్యాయి.

బిందుసేద్యం (Drip Irrigation) వంటి పద్ధతులు మొక్కల వేర్లకు అవసరమైన నీటిని నియంత్రితంగా అందించేందుకు ఉపయోగపడతాయి. నేల స్వభావం, పంట అవసరాలు, వాతావరణ పరిస్థితులకు అనుగుణంగా నీటిని నిర్వహించడం ద్వారా సాగులో నీటి వృథాను తగ్గించవచ్చు. నీటి శుద్ధి, మురుగునీటి పునర్వినియోగం, సముద్రజలాల నుంచి లవణాలను తొలగించి మంచినీటిగా మార్చే సాంకేతికతలు కూడా ఇజ్రాయెల్ జల భద్రతా వ్యూహంలో ప్రాధాన్యం పొందాయి.

వ్యవసాయ రంగంలో ఇజ్రాయెల్ అనుభవం నీటిని శాస్త్రీయ నిర్వహణ అవసరమైన పరిమిత వనరుగా పరిగణించడంలో ఉంది. నేలలో తేమను అంచనా వేయడం, పంటలకు అవసరమైన నీటి పరిమాణాన్ని నిర్ణయించడం, వాతావరణ సమాచారాన్ని వ్యవసాయ నిర్ణయాల్లో వినియోగించడం వంటి విధానాలు రైతులు అందుబాటులో ఉన్న వనరులను సమర్థంగా ఉపయోగించుకునేందుకు తోడ్పడతాయి.

ఇజ్రాయెల్ తన వ్యవసాయ, జల నిర్వహణ అనుభవాలను ఇతర దేశాలతోనూ పంచుకుంటోంది. ఆర్థిక సహకార, అభివృద్ధి సంస్థ (OECD) నివేదికలు వ్యవసాయం, నీరు, ఆరోగ్యం, ఆవిష్కరణలు, విద్య వంటి రంగాలను ఇజ్రాయెల్ అంతర్జాతీయ అభివృద్ధి సహకారంలో ప్రాధాన్య రంగాలుగా గుర్తిస్తున్నాయి. ఈ అనుభవాలను ప్రతి దేశంలోనూ ఒకే విధంగా అమలు చేయడం సాధ్యం కాదు. స్థానిక వాతావరణం, నీటి వనరులు, రైతుల ఆర్థిక స్థితి, పంటల స్వభావం, నిర్వహణ వ్యయం వంటి అంశాలను పరిగణనలోకి తీసుకుని తగిన మార్పులతో అనుసరించాలి.

భారతదేశానికి ఉపయోగపడే పాఠాలు

భారతదేశం విశాలమైన భౌగోళిక వైవిధ్యం, విస్తృత వ్యవసాయ భూములు, నదులు, అరణ్యాలు, ఖనిజ వనరులు, అపారమైన మానవ వనరులతో కూడిన దేశం. అయినప్పటికీ నీటి కొరత, భూగర్భజలాల క్షీణత, వ్యవసాయ ఉత్పాదకతలో ప్రాంతీయ వ్యత్యాసాలు, పరిశోధన ఫలితాలను క్షేత్రస్థాయికి చేర్చడంలో ఎదురయ్యే సమస్యలు మన అభివృద్ధి ప్రయాణంలో కీలక సవాళ్లుగా నిలుస్తున్నాయి.

ఈ నేపథ్యంలో ఇజ్రాయెల్ అనుభవం భారతదేశానికి కొన్ని ఆచరణాత్మక ఆలోచనలను అందిస్తుంది. విద్యను పరిశోధనతో, పరిశోధనను పరిశ్రమలతో, సాంకేతికతను ప్రజల అవసరాలతో అనుసంధానించడం అత్యవసరం. వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయాలు, పరిశోధనా కేంద్రాలు, రైతు సంఘాలు, స్థానిక పరిపాలనా సంస్థలు సమన్వయంతో పనిచేసే వ్యవస్థను బలోపేతం చేయాలి. నీటి లభ్యతకు అనుగుణంగా పంటల ప్రణాళిక, సూక్ష్మ సాగునీటి పద్ధతులు, వర్షపు నీటి సంరక్షణ, చెరువుల పునరుద్ధరణ, శుద్ధి చేసిన నీటి పునర్వినియోగం వంటి చర్యలకు ప్రాంతానుగుణంగా ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి.

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో, ముఖ్యంగా నీటి ఒత్తిడిని ఎదుర్కొంటున్న రాయలసీమ ప్రాంతంలో, పంటల ఎంపిక నుంచి భూగర్భజలాల వినియోగం వరకు శాస్త్రీయ ప్రణాళిక ఎంతో అవసరం. ప్రతి గ్రామం తన నీటి బడ్జెట్‌ను రూపొందించుకోవడం, వర్షపాతం–భూగర్భజలాల స్థాయులను నిరంతరం నమోదు చేయడం, చెరువులు, కుంటల సంరక్షణను మెరుగుపరచడం, రైతులకు స్థానిక భాషలో సాంకేతిక మార్గదర్శకత్వం అందించడం వంటి చర్యలు దీర్ఘకాలిక ప్రయోజనాలను అందించగలవు.

పరిశోధన, ఆవిష్కరణల అభివృద్ధికి ప్రభుత్వ నిధులతోపాటు విశ్వవిద్యాలయాలు, పరిశ్రమలు, నూతన పారిశ్రామిక సంస్థలు, అంతర్జాతీయ పరిశోధనా సంస్థల భాగస్వామ్యాన్ని ప్రోత్సహించాలి. సాంకేతిక పరిజ్ఞానం కొద్దిమందికి ప్రయోజనం చేకూర్చే సాధనంగా పరిమితం కాకుండా, చిన్న రైతులు, గ్రామీణ సమాజాలు, సామాన్య ప్రజలకు అందుబాటులోకి రావాలి. అభివృద్ధి ఫలాలు సమాజంలోని వివిధ వర్గాలకు చేరినప్పుడే వాటి ప్రయోజనం విస్తృతమవుతుంది.

ఇజ్రాయెల్ అనుభవాన్ని అధ్యయనం చేయడం అంటే ఆ దేశ విధానాలను యథాతథంగా అనుసరించడం కాదు. దాని భౌగోళిక పరిస్థితులు, చారిత్రక అనుభవాలు, అంతర్జాతీయ సంబంధాలు, ఆర్థిక నిర్మాణం, సామాజిక సవాళ్లను అర్థం చేసుకుని, మన దేశ అవసరాలకు సరిపోయే అంశాలను స్వీకరించడం. అభివృద్ధిని అంచనా వేసేటప్పుడు ఆర్థిక వృద్ధి, శాస్త్రీయ పురోగతి, జాతీయ భద్రతతోపాటు మానవ హక్కులు, సామాజిక న్యాయం, పర్యావరణ పరిరక్షణ, శాంతి వంటి విలువలకు కూడా సముచిత స్థానం కల్పించాలి.

ఒక దేశ భవిష్యత్తును దాని భూభాగ విస్తీర్ణం, సహజ వనరుల సమృద్ధి మాత్రమే నిర్ణయించవు. అందుబాటులో ఉన్న వనరులను ఎంత వివేకంగా వినియోగిస్తోంది, ప్రజల జ్ఞానాన్ని ఎంతగా పెంపొందిస్తోంది, పరిశోధనను ప్రజోపయోగంగా ఎలా మలుస్తోంది, సంక్షోభాలను ఎదుర్కొనే సంస్థాగత సామర్థ్యాన్ని ఎలా నిర్మిస్తోంది అనే అంశాలు కూడా కీలక పాత్ర పోషిస్తాయి. ఇజ్రాయెల్ అభివృద్ధి ప్రస్థానం ఈ వాస్తవాలను మన ముందుంచుతుంది.

భారతదేశానికి ఉన్న అపారమైన మానవ వనరులు, శాస్త్రీయ ప్రతిభ, వ్యవసాయ అనుభవం, సాంస్కృతిక వైవిధ్యం, ప్రజాస్వామ్య సంస్థలు సమన్వయంతో పనిచేసినప్పుడు సమగ్ర అభివృద్ధికి విస్తృత అవకాశాలు ఏర్పడతాయి. ప్రకృతి వనరులను సంరక్షిస్తూ, జ్ఞానాన్ని ప్రజల జీవన ప్రమాణాల మెరుగుదలకు వినియోగిస్తూ, శాంతి, న్యాయం, సుస్థిరతలను అభివృద్ధికి పునాదులుగా నిలబెట్టుకోవడం మన ముందున్న ప్రధాన కర్తవ్యం.

భూమిపుత్ర శ్రీహరి మూర్తి.,

రచయిత, పర్యావరణవేత్త