సమాచార హక్కుకు సాంకేతిక రెక్కలు

ప్రజాస్వామ్యంలో ప్రజల ప్రశ్నలకు జవాబు చెప్పాల్సిన బాధ్యత ప్రభుత్వానిది. ఆ బాధ్యతను గుర్తు చేసే ముఖ్యమైన చట్టమే సమాచార హక్కు చట్టం–2005. ఈ చట్టం వల్ల పౌరుడు ప్రభుత్వాన్ని ప్రశ్నించగలిగాడు. కానీ చట్టం ఉన్నప్పటికీ, దాని అమలులో ఆలస్యం, కార్యాలయాల చుట్టూ తిరుగుడు, సమాధానాల కోసం ఎదురుచూపులు—ఇవన్నీ సమాచార హక్కును చాలాసార్లు బలహీనపరిచాయి.
ఈ లోపాలను తగ్గించేందుకు, అలాగే Supreme Court of India ఇచ్చిన సూచనల ప్రకారం, Government of Andhra Pradesh ఒక కీలక నిర్ణయం తీసుకుంది. RTI దరఖాస్తులు, అప్పీలు అన్నింటినీ ఒకే డిజిటల్ వేదికపై నిర్వహించే RTI Request & Appeals Management Information System (RTIMIS) ను అమల్లోకి తెచ్చింది.
ఈ కొత్త వ్యవస్థతో పౌరుడి ప్రయాణం సులభమైంది. ఇకపై RTI కోసం కార్యాలయాల చుట్టూ తిరగాల్సిన అవసరం లేదు. ఇంటి నుంచే ఆన్‌లైన్‌లో దరఖాస్తు పెట్టవచ్చు, ఫీజు చెల్లించవచ్చు, దరఖాస్తు ఏ దశలో ఉందో తెలుసుకోవచ్చు. ముఖ్యంగా, చేతివ్రాతలో ఇచ్చే దరఖాస్తులు కూడా తప్పనిసరిగా సిస్టమ్‌లో నమోదు చేయాల్సిందేనని ప్రభుత్వం చెప్పడం ఒక మంచి నిర్ణయం. దీని వల్ల “ఫైలు కనిపించడం లేదు” అనే మాటలకు చోటు తగ్గుతుంది.
ఈ వ్యవస్థలో అధికారుల బాధ్యతలు కూడా స్పష్టంగా ఉన్నాయి. నోడల్ ఆఫీసర్ దరఖాస్తును సరైన అధికారికి పంపాలి. పబ్లిక్ ఇన్ఫర్మేషన్ ఆఫీసర్ 30 రోజుల్లో సమాచారం ఇవ్వాలి. సమాధానం రాకపోతే పౌరుడు మొదటి అప్పీల్, ఆ తర్వాత రెండో అప్పీల్ కూడా ఆన్‌లైన్‌లోనే దాఖలు చేయవచ్చు. చివరికి Andhra Pradesh Information Commission ద్వారా డిజిటల్ విచారణ జరగనుంది.
RTIMIS వల్ల మరో ముఖ్యమైన లాభం—పర్యవేక్షణ. ఏ కార్యాలయంలో ఎంత ఆలస్యం జరుగుతోంది? ఎవరు గడువులు పాటించడం లేదు? అన్నది ఒకే చోట కనిపిస్తుంది. ఇది అధికారుల్లో బాధ్యతా భావాన్ని పెంచే అవకాశం ఉంది.
అయితే, సాంకేతికత ఒక సాధనం మాత్రమే. దానిని నిజాయితీగా అమలు చేయడమే అసలు విషయం. అధికారులు చట్టాన్ని భయంగా కాకుండా బాధ్యతగా భావించినప్పుడే ఈ వ్యవస్థ ఫలిస్తుంది. ప్రజల ప్రశ్నలను భారంగా కాకుండా హక్కుగా గుర్తించినప్పుడే సమాచార హక్కుకు నిజమైన అర్థం వస్తుంది.
మొత్తానికి, RTIMIS ద్వారా సమాచార హక్కుకు సాంకేతిక రెక్కలు వచ్చాయి. ఈ రెక్కలు ప్రజల ప్రశ్నలను మరింత ఎత్తుకు తీసుకెళ్తాయా? లేక కాగితాలపై మాత్రమే పరిమితమవుతాయా? అన్నది అమలుపై ఆధారపడి ఉంటుంది. సక్రమంగా అమలైతే, ఇది పారదర్శక పాలన వైపు ఒక గట్టి అడుగుగా నిలుస్తుంది.