వెనెజులా సంక్షోభం _ ప్రపంచానికి హెచ్చరిక, భారత్‌కు పాఠం

లాటిన్ అమెరికాలో సంపదకు ప్రతీకగా నిలిచిన వెనెజులా లో నేడు పరిస్థితులు అందుకు భిన్నంగా ఉన్నాయి. విలువలేని కరెన్సీ, మందులు లేని ఆసుపత్రులు, దేశం విడిచి పారిపోతున్న ప్రజలు. అపారమైన చమురు సంపద ఉన్న దేశం ఈ స్థితికి ఎలా దిగజారింది? ఇది విధి వైపరీత్యం కాదు; పాలన వైఫల్యానికి స్పష్టమైన ఉదాహరణ.  వెనెజులా ఆర్థిక వ్యవస్థను చమురు ఒక్కటే మోయాలి అనే భావన అక్కడి పతనానికి తొలి అడుగు. చమురు ధరలు అంతర్జాతీయ మార్కెట్లో పడగానే దేశ ఖజానా ఖాళీ అయింది. వ్యవసాయం, తయారీ రంగాలు నిర్లక్ష్యానికి గురయ్యాయి. ఆర్థిక వైవిధ్యం లేకపోవడం దేశాన్ని బలహీనంగా మార్చింది. సంపద ఉన్నా, నిలకడైన అభివృద్ధి లేకపోతే అది శాపంగా మారుతుందనే నిజం ఇక్కడ బయటపడింది.ఈ పరిస్థితిని మరింత తీవ్రతరం చేసినవి ప్రభుత్వ ఆర్థిక విధానాలే. ధరల నియంత్రణలు ప్రజలకు ఉపశమనంగా కనిపించినా, అవి ఉత్పత్తిదారులను నిరుత్సాహపరిచాయి. జాతీయీకరణ పేరుతో ప్రైవేట్ రంగాన్ని కట్టడి చేయడం పెట్టుబడులను పారద్రోలింది. ఫలితంగా సరుకుల కొరత పెరిగింది, బ్లాక్ మార్కెట్ పెరిగింది. అదే సమయంలో విచక్షణలేని సబ్సిడీలు, నిరంతర నోట్ల ముద్రణ దేశాన్ని అధిక ద్రవ్యోల్బణం ఊబి లోకి నెట్టాయి. ప్రజల జీతాలు రోజువారీ అవసరాలకు కూడా సరిపోని స్థితి ఏర్పడింది.

ఇంతటి ఆర్థిక పతనానికి అవినీతి ప్రధాన కారణంగా నిలిచింది. చమురు ఆదాయం ప్రజల సంక్షేమానికి కాకుండా అధికార వర్గాల జేబుల్లోకి వెళ్లింది. ప్రభుత్వ సంస్థలు అనుభవం లేని రాజకీయ నియామకాలతో నిండిపోయి పరిస్థితి అస్త వ్యస్తంగా మారిపోయింది. . పారదర్శకత, బాధ్యత లేని పాలన దేశ భవితవ్యాన్ని చీకట్లోకి నెట్టింది.ఈ ఆర్థిక సంక్షోభానికి రాజకీయ అస్థిరత తోడైంది. ప్రజాస్వామ్య సంస్థలు బలహీనపడ్డాయి. ఎన్నికల విశ్వసనీయతపై ప్రశ్నలు తలెత్తాయి. న్యాయవ్యవస్థ స్వతంత్రత దెబ్బతింది. ప్రజాస్వామ్యానికి బలం చేకూర్చే వ్యవస్థలే క్షీణించడంతో, సంక్షోభాన్ని సరిదిద్దే అంతర్గత శక్తి దేశానికి లేకుండా పోయింది.ఇదే సమయంలో అంతర్జాతీయ రాజకీయాలు రంగప్రవేశం చేశాయి. అమెరికా సహా పశ్చిమ దేశాలు వెనెజులాపై ఆర్థిక ఆంక్షలు విధించాయి. ప్రజాస్వామ్య పునరుద్ధరణ పేరుతో విధించిన ఈ ఆంక్షలు చమురు ఎగుమతులు, బ్యాంకింగ్ లావాదేవీలను తీవ్రంగా దెబ్బతీశాయి. అంతర్జాతీయ న్యాయ పరంగా ఆంక్షలు ఒక దేశ సార్వభౌమత్వాన్ని ప్రశ్నించే అంశం. అదే సమయంలో అవి సాధారణ ప్రజలపై అసమాన భారాన్ని మోపితే మానవతా సంక్షోభం తలెత్తుతుంది. వెనెజులాలో జరిగినదీ ఇదే. అయితే ఒక విషయం స్పష్టం—ఆంక్షలు పతనానికి మూలకారణం కావు; ఇప్పటికే ఉన్న పాలనా వైఫల్యాలను మరింత తీవ్రతరం చేసిన కారకాలు మాత్రమే.
ఈ నేపథ్యాన్ని భారత్ వంటి ప్రజాస్వామ్య దేశాలు లోతుగా ఆలోచించాలి. వెనెజులా పతనం మనకు కనీసం ఐదు కీలక పాఠాలు చెబుతోంది. మొదటిది—ఏ దేశమైనా ఒకే వనరుపై ఆధారపడితే ప్రమాదమే. ఆర్థిక వైవిధ్యం జాతీయ భద్రతలో భాగం. రెండోది—ధరల నియంత్రణలు, సబ్సిడీలు ఉద్దేశం మంచిదైనా, మార్కెట్ వాస్తవాలను విస్మరిస్తే ప్రజలకే నష్టం. మూడోది—సహజ వనరుల ఆదాయంలో అవినీతికి తావు లేకుండా కఠిన పర్యవేక్షణ అవసరం. నాల్గోది—న్యాయవ్యవస్థ, ఎన్నికల వ్యవస్థ, మీడియా వంటి ప్రజాస్వామ్య సంస్థలు బలంగా ఉంటేనే సంక్షోభాలు అదుపులో ఉంటాయి. ఐదోది—అంతర్జాతీయ ఒత్తిళ్లను తట్టుకునే శక్తి విదేశాంగ విధానంలో కాకుండా, దేశీయ పాలనలోనే పుడుతుంది.
వెనెజులా కథ ఒక దేశపు దురదృష్ట గాథ మాత్రమే కాదు. అది ప్రపంచానికి ఒక హెచ్చరిక. సంపద ఉన్నంత మాత్రాన దేశం బలంగా ఉండదు. వనరుల కన్నా విలువలు ముఖ్యం. చమురు కన్నా చట్టపాలన ముఖ్యం. ప్రజాస్వామ్యం బలహీనపడితే సంపద కూడా రక్షణ ఇవ్వలేదని వెనెజులా నిరూపించింది. వెనెజులా సంక్షోభాన్ని ఆర్థిక వైఫల్యం, రాజకీయ అస్థిరత, అంతర్జాతీయ ఆంక్షల పరిమితిలోనే చూడటం అసంపూర్ణం. ఈ సంక్షోభానికి మరో వివాదాస్పద కోణం ఉంది—డ్రగ్స్ ఆరోపణలు. గత కొన్ని సంవత్సరాలుగా వెనెజులా పేరు వినిపించిన ప్రతిసారీ, డ్రగ్ ట్రాఫికింగ్‌కు సంబంధించిన ఆరోపణలు అంతర్జాతీయ వేదికలపై ప్రతిధ్వనిస్తున్నాయి.
వెనెజులా భౌగోళిక స్థానం ఈ ఆరోపణలకు నేపథ్యంగా చూపబడుతోంది. కొలంబియా వంటి డ్రగ్ ఉత్పత్తి కేంద్రాలకు సమీపంగా ఉండటం వల్ల, అక్రమ మాదకద్రవ్య రవాణాకు దేశాన్ని “ట్రాన్సిట్ మార్గంగా” ఉపయోగించుకున్నారన్న వాదనలు ఉన్నాయి. అంతర్జాతీయంగా కొన్ని దేశాలు, ముఖ్యంగా అమెరికా, వెనెజులాలోని కొంతమంది ఉన్నత రాజకీయ నేతలు మరియు భద్రతా వ్యవస్థలలోని వ్యక్తులు ఈ అక్రమ రవాణాకు సహకరించారనే తీవ్రమైన ఆరోపణలు చేశాయి. ఇవి కేవలం నేర ఆరోపణలుగా కాకుండా, వెనెజులా ప్రభుత్వ న్యాయబద్ధతను ప్రశ్నించే స్థాయికి చేరాయి.
అయితే, వెనెజులా ప్రభుత్వం ఈ ఆరోపణలను తీవ్రంగా ఖండిస్తోంది. ఇవి దేశ సార్వభౌమత్వంపై దాడులని, ప్రజాస్వామ్య ప్రభుత్వాన్ని అస్తవ్యస్తం చేయడానికి రూపొందించిన రాజకీయ కుట్రలని వాదిస్తోంది. ఇక్కడే ఈ అంశం న్యాయ–రాజకీయ సంక్లిష్టతను సంతరించుకుంటుంది.
అంతర్జాతీయ న్యాయ పరంగా డ్రగ్ ట్రాఫికింగ్ అనేది సందేహానికి తావులేని అంతర్జాతీయ నేరం. ఐక్యరాజ్యసమితి డ్రగ్స్ అండ్ క్రైమ్ కన్వెన్షన్లు అన్ని దేశాలకూ అక్రమ మాదకద్రవ్య రవాణాను అరికట్టే బాధ్యతను విధిస్తున్నాయి. కానీ అదే సమయంలో, ఆరోపణలు మరియు నిర్ధారణల మధ్య తేడాను అంతర్జాతీయ న్యాయం స్పష్టంగా గుర్తిస్తుంది. న్యాయస్థానాల్లో తుది నిర్ణయం వెలువడకముందే ఒక దేశపు నాయకత్వాన్ని నేరస్తులుగా ముద్ర వేయడం, అరెస్టు వారంట్లు ప్రకటించడం, ఆంక్షలు విధించడం—ఇవి న్యాయసమ్మతమా అన్న ప్రశ్న ఇప్పటికీ అంతర్జాతీయంగా చర్చనీయాంశమే.
వెనెజులా సందర్భంలో డ్రగ్స్ ఆరోపణలు క్రమంగా రాజకీయ ఆయుధంగా మారినట్లు విమర్శలు ఉన్నాయి. ఈ ఆరోపణల ఆధారంగానే వెనెజులాను అంతర్జాతీయంగా ఒంటరిగా చేయడం, ఆర్థిక ఆంక్షలకు న్యాయబద్ధత కల్పించడం, ప్రభుత్వంపై నైతిక ఒత్తిడి పెంచడం జరిగిందన్న వాదన బలంగా వినిపిస్తోంది. అదే సమయంలో, పాలనలో పారదర్శకత లోపించడం, స్వతంత్ర దర్యాప్తులకు తావు లేకపోవడం వల్ల అనుమానాలు పూర్తిగా తొలగిపోవడం లేదు.
ఈ ఆరోపణల రాజకీయ, న్యాయ ప్రభావం చివరకు సాధారణ ప్రజలపై పడింది. డ్రగ్స్ ఆరోపణల నేపథ్యంలో విధించిన ఆంక్షలు బ్యాంకింగ్, వాణిజ్య లావాదేవీలను కుదింపజేశాయి. ఫలితంగా ఆహారం, ఔషధాల సరఫరా మరింత క్లిష్టమైంది. ఒక దేశంలోని ప్రజలు తమకు సంబంధం లేని అంతర్జాతీయ నేర ఆరోపణల భారాన్ని మోయాల్సిన పరిస్థితి ఏర్పడింది.
ఈ అధ్యాయం వెనెజులా సంక్షోభంలో ఒక ముఖ్యమైన సత్యాన్ని గుర్తు చేస్తుంది. పాలన బలహీనమైన చోట నేర ఆరోపణలు రాజకీయ ఆయుధాలుగా మారతాయి. అదే సమయంలో, ఆరోపణలను పూర్తిగా రాజకీయ కుట్రలుగా కొట్టిపారేయడం కూడా ప్రమాదకరం. పారదర్శకమైన, స్వతంత్ర న్యాయ ప్రక్రియ మాత్రమే ఈ గందరగోళానికి ముగింపు ఇవ్వగలదు.
భారత్ వంటి ప్రజాస్వామ్య దేశాలకు ఇది ఒక స్పష్టమైన పాఠం. డ్రగ్ నియంత్రణ కేవలం చట్ట అమలు సమస్య కాదు; అది జాతీయ భద్రత, అంతర్జాతీయ ప్రతిష్ఠ, విదేశాంగ విధానంతో ముడిపడి ఉంది. పాలనలో పారదర్శకత, సంస్థల స్వతంత్రత బలంగా ఉంటేనే, ఇలాంటి ఆరోపణలు దేశ భవితవ్యాన్ని ప్రభావితం చేయలేవు.