సత్యం రాసే కలానికి భద్రత ఉందా?

కొన్ని కేసులు కేవలం న్యాయస్థానాల పరిధిలోనే ఉండవు. అవి సమాజాన్ని, వ్యవస్థను, ప్రజాస్వామ్య విలువలను ప్రశ్నించే సంఘటనలుగా మారుతాయి. ఒక జర్నలిస్ట్ హత్య… ఒక ప్రభావవంతమైన మత సంస్థ అధిపతి మీద ఆరోపణలు… రెండు దశాబ్దాల పాటు సాగిన న్యాయపోరాటం… చివరకు కోర్టులో వచ్చిన తీర్పు — ఇవన్నీ కలిసి దేశవ్యాప్తంగా చర్చకు కారణమయ్యాయి. ఈ సంఘటన కేవలం ఒక కేసు కథ కాదు; సత్యాన్ని రాసే జర్నలిస్టుల భద్రత, న్యాయవ్యవస్థ బలహీనతలు, సమాజపు బాధ్యత అనే మూడు పెద్ద ప్రశ్నలను ముందుకు తెచ్చింది. 2002లో ఉత్తర భారతదేశంలో జరిగిన ఒక ఘటన దేశాన్ని కుదిపేసింది. డేరా సంస్థలో జరుగుతున్న అక్రమాలు, ముఖ్యంగా మహిళలపై జరుగుతున్న దౌర్జన్యాల గురించి ధైర్యంగా రాసిన జర్నలిస్ట్  రామ్  చందర్ ఛత్రపతి పై దుండగులు కాల్పులు జరిపారు. తీవ్రంగా గాయపడిన ఆయన కొద్ది రోజుల తరువాత ప్రాణాలు కోల్పోయారు. సత్యాన్ని వెలుగులోకి తీసుకురావాలనే ప్రయత్నం చేసిన ఒక జర్నలిస్ట్ జీవితం అక్కడితో ముగిసింది.

ఆ సమయంలో డేరా సచ్చా సౌదా సంస్థను నడిపిస్తున్న గుర్మీత్ రామ్ రహీమ్ సింగ్ దేశవ్యాప్తంగా లక్షలాది అనుచరులను కలిగిన ప్రభావవంతమైన వ్యక్తి. రాజకీయంగానూ, సామాజికంగానూ అతని ప్రభావం పెద్దది. అందువల్ల ఈ కేసు ప్రారంభం నుంచే అనేక అడ్డంకులను ఎదుర్కొంది. దర్యాప్తు ముందుకు సాగడానికి సంవత్సరాలు పట్టింది. చివరకు దీర్ఘకాల విచారణ అనంతరం 2019లో ప్రత్యేక కోర్టు హత్య కేసులో యావజ్జీవ కారాగార శిక్ష విధించింది. అయితే తాజాగా పంజాబ్ & హర్యానా హై కోర్ట్ ఆ తీర్పును రద్దు చేస్తూ నిందితుడిని నిర్దోషిగా ప్రకటించింది. కోర్టు దృష్టిలో సాక్ష్యాలు సరిపోలేవని తేల్చింది. న్యాయపరంగా చూస్తే కోర్టు ముందు సాక్ష్యాలు ఎంత బలంగా ఉంటాయో దాని ఆధారంగానే తీర్పులు వస్తాయి. సందేహం ఉన్నప్పుడు నిందితుడికి లాభం కలగాలి అనే సూత్రం క్రిమినల్ న్యాయవ్యవస్థలో ప్రాథమికమైనది. అందువల్ల సాక్ష్యాలు బలహీనంగా ఉంటే కోర్టు శిక్ష విధించలేదు . ఇది చట్టం యొక్క స్వభావం.

అయితే ఇక్కడే ఒక ముఖ్యమైన ప్రశ్న కూడా తలెత్తుతుంది — సాక్ష్యాలు ఎందుకు బలహీనపడతాయి?
భారతదేశంలో ప్రభావవంతులపై కేసులు నమోదవ్వడం కూడా చాలా కష్టమైన ప్రక్రియ. బాధితులు చాలా సంవత్సరాలు పోరాడాలి. నిరసనలు చేయాలి. మీడియా దృష్టిని ఆకర్షించాలి. అప్పుడే ఎక్కడో ఒకచోట ఎఫ్.ఐ.ఆర్ నమోదు అవుతుంది. అంటే న్యాయ పోరాటం ప్రారంభమయ్యే ముందు నుంచే బాధితులు అలసిపోతారు. దర్యాప్తు ప్రారంభమైన తరువాత కూడా సమస్యలు తగ్గవు. కేసులు చాలా సంవత్సరాలు సాగుతాయి. సాక్షులు మారిపోతారు. కొందరు భయపడతారు. కొందరు ఒత్తిడికి లోనవుతారు. ఇంకొందరు సమాజపు ఒత్తిడిని తట్టుకోలేక వెనక్కి తగ్గుతారు. ఈ పరిస్థితుల్లో కేసు బలహీనపడటం ఆశ్చర్యం కాదు.ఇంకా ఒక వాస్తవం కూడా ఉంది. ప్రభావం, డబ్బు, సంబంధాలు — ఇవన్నీ న్యాయ పోరాటంలో కొందరికి పెద్ద బలం అవుతాయి. మంచి న్యాయవాదులను నియమించుకోవచ్చు. దర్యాప్తులో జరిగిన చిన్న చిన్న లోపాలను కూడా పెద్దగా చూపించవచ్చు. కానీ సాధారణ బాధితులకు అలాంటి అవకాశాలు చాలా అరుదుగా ఉంటాయి. ఈ అసమానతే చాలా సందర్భాల్లో న్యాయ ప్రక్రియపై ప్రజల్లో అనుమానాలను పెంచుతుంది.

ఈ కేసు మరో ముఖ్యమైన విషయాన్ని కూడా గుర్తు చేస్తుంది. జర్నలిస్టులు సమాజంలో కేవలం వార్తలు రాసే వ్యక్తులు కాదు. వారు అధికారాన్ని ప్రశ్నిస్తారు. అవినీతిని బయటపెడతారు. బలహీనుల వాణిగా నిలుస్తారు. ఒక వార్త వెనుక పరిశోధన ఉంటుంది, ఒత్తిడులు ఉంటాయి, కొన్నిసార్లు బెదిరింపులు కూడా ఉంటాయి. అయినప్పటికీ సమాజానికి నిజం తెలియాలి అనే బాధ్యతతో వారు ముందుకు సాగుతారు.
కానీ ఒక జర్నలిస్ట్ ప్రాణాలు కోల్పోయిన తరువాత సమాజం ఎలా స్పందిస్తుంది? కొంతకాలం ఆగ్రహం వ్యక్తమవుతుంది. నిరసనలు జరుగుతాయి. తర్వాత కాలక్రమంలో ఆ సంఘటన మెల్లగా మర్చిపోతుంది. ఇదే అసలు విషాదం. సత్యం కోసం ప్రాణాలను పణంగా పెట్టే వ్యక్తులు చివరకు ఒంటరిగా మిగిలిపోవడం ప్రజాస్వామ్యానికి ఆరోగ్యకరమైన పరిస్థితి కాదు.

జర్నలిజాన్ని ప్రజాస్వామ్యంలో నాల్గవ స్థంభంగా చెబుతారు. కానీ వాస్తవ పరిస్థితుల్లో ఆ స్థంభం చాలా సందర్భాల్లో ఒంటరిగా నిలబడాల్సి వస్తోంది. సత్యాన్ని రాసే కలానికి భద్రత లేకపోతే, నిజాలను వెలుగులోకి తెచ్చే ధైర్యం కూడా క్రమంగా తగ్గిపోతుంది. అప్పుడు నిశ్శబ్దమే సమాజాన్ని కప్పేస్తుంది.
అందుకే ఈ కేసు మనందరికీ ఒక ముఖ్యమైన గుర్తు. న్యాయం కేవలం కోర్టు తీర్పుతో పూర్తికాదు. దర్యాప్తు నుంచి విచారణ వరకు ప్రతి దశలో పారదర్శకత, ధైర్యం, నిష్పక్షపాతo అవసరం. అదే సమయంలో సత్యాన్ని వెలుగులోకి తెచ్చే జర్నలిస్టుల భద్రత కూడా ప్రజాస్వామ్యానికి అంతే అవసరం.
ఒక నిజాయతీ కలిగిన జర్నలిస్ట్ కలం & గళం మూగపోతే అయితే సమాజం లో అరాచకం రాజ్యమేలుతుంది .
అందుకే సత్యం కోసం రాసే ఆ కలం కేవలం ఒక వ్యక్తి ధైర్యం కాదు — అది సమాజం నిలబెట్టే విలువ.
ఆ విలువను కాపాడటం ప్రతి ప్రజాస్వామ్య సమాజం బాధ్యత.